BROİLER, DAMIZLIK VE TİCARİ YUMURTACI SÜRÜLERDE İSKELET SORUNLARI:
1-BROİLERLERDE OSTEOMYELİTİSLİ BAKTERİYEL KONDRONEKROZİS - FEMUR BAŞI NEKROZU ( BCO, Femoral Head Necrosis - FHN )
Kanatlılarda iskelet bozukluklarının gelişimi, nedenleri ve klinik belirtilerini saptamak amacı ile oluşturulan ‘North Central Regional Commitee’, 12 tip iskelet bozukluğu olduğunu belirlemiştir. Bunların içinde en önemlilerinden Osteomyelitisli Bakteriyel Kondronekrozis – Femur Başı Nekrozu (BCO, Femoral Head Necrosis-FHN) dur ve öncelikle bundan bahsedilecek, diğer önemli iskelet bozuklukları daha sonraki yazılarda ele alınarak bilgi verilecektir.
Giriş
Femur başı nekrozu; uzun kemik nekrozu, osteomyelitis, proksimal femur dejenerasyonu, osteomyelitisli bacteriel chondritis ve osteomyelitisli bacteriel chondronecrosis gibi çeşitli isimler altında anılmaktadır. Kanatlı hayvanlarda yaşanan bakteriyel osteomyelitis-kondronekrosis (BCO) vakaları 1972 yılında bildirilmiştir ve broiler tavuklarında görülen topallığın en önemli sebeplerinden biridir. Hastalık 14-70 günlük yaştaki kanatlılarda görülmektedir. Fakat çoğu vaka 35 günlük yaşta ortaya çıkmaktadır. Hastalığa genellikle Staphylococcus aureus neden olmakla birlikte, Escherichia coli, staphylococci (biyokimyasal testlerde koagulaz-negatif) ve Enterococcus sp.’nin de neden olduğu görülmektedir. Ayrıca, bu yukarıdaki terimler bakteriyel enfeksiyonlar ile ilişkisi olmayan dejeneratif değişiklikleri de içerebilir. Lezyonlar, uzun kemiklerin özellikle femur ve tibiotarsus’un proksimal büyüme kısımlarını etkiler. Fakat diğer kemikler de etkilenebilmektedir. Vakaların % 40- 67’sinde hastalık gözle teşhis edilebilir. Lezyonların makroskobik olarak saptanamadığı durumlarda histolojik inceleme mutlaka gereklidir. Histolojik inceleme donanımlı laboratuar gerektirdiğinden genellikle bu inceleme yapılmaz ve BCO büyük olasılıkla teşhis edilemez. BCO’nun tam patogenezisi bilinmemektedir. Fakat temelde bu durumun metafisial kan damarlarının uçlarının, kanın içinde bulunan bakteriye maruz kalması ile oluştuğu düşünülmektedir. Chicken anemia virus (CAV) ve Bursal disease virus (IBDV) gibi immunosupresif ajanların hastalığın insidensini artırdığı görülmüştür. İmmun sistemin baskılanması ve zayıf kan dolaşımı gibi faktörler de bakteriyel yayılmada önemli olmaktadır. Ayrıca bulaşıcı olmayan hypophosphaetamic raşitizm gibi faktörler de vardır. Laboratuvar analizleri sonucu izole edilen S. aureus suşlarının, kuluçkahane artıklarından ve aynı zamanda damızlık sürülerinin çevresinden izole edilmiş suşlarla ilişkili olduğu saptanmıştır. Bu da kuluçkahanelerin ve damızlık kümeslerin enfeksiyonun çıkışında önemli bir rolü üstlendiğini göstermektedir. İnsanlar da S.aureus’un kanatlı suşlarını ellerinde taşıyabilirler. Kümeslere girip çıkarak ve malzemelerle, hayvanlarla temas etmek suretiyle yayılmaya neden olurlar. Yerde bulunan yumurtalarda da BCO’nun yüksek bir insidensi vardır. Bu yüzden, damızlık kümesleri ve kuluçkahanelerdeki hijyen ve management uygulamaları hastalığın ortaya çıkışını etkileyebilir. BCO’dan dolayı kayıpları olan bazı sürülerde, aynı zamanda stafilakokların oluşturduğu septisemiden dolayı da kayıpları vardır. Hastalığın seyrettiği sürülerde uygulanan uygun antibiyotik tedavisi hem bakterinin yayılmasını önleyecek hem de meydana gelecek olan septisemiyi ve dolayısıyla kayıplarını önlemiş olacaktır. Tekli (basit) bakterin aşılarının etkili olduğunu söyleyemiyoruz. Bu hastalığı oluşturabilecek çok bakteri olduğundan ötürü tedavinin zor olduğu da aşikardır. BCO’nun aşılama ile kontrolü kısa vadede oluşturulacak gibi de görünmemektedir.
Bakteriyel interferens hindilerde ve insanlarda stafilakokal hastalıkları önlemede başarılı bir şekilde kullanılmıştır ve tavuklardaki BCO vakalarının önlenmesinin araştırılmasına olanak sağlamıştır.
Klinik belirtiler
Bacak kemiklerinde doğal olarak oluşmuş BCO sonucu, kanatlılar topallık semptomu gösterebilirler ya da ölü olarak bulunabilirler. BCO’in klinik belirtileri yürümede zorluk, iç dizin üzerinde ve kanatların yardımı ile hareket etmedir. Topallığın başlangıcı, sürüdeki artan mortalite oranı ile (Nairn & Watson, 1972; Griffiths et al., 1984). Nairn & Watson (1972) ilişkili broiler tavuklarda BCO’dan ötürü oluşan topallığın insidensini sürüde % 5’ e kadar mortalite ile birlikte % 50’ ye ulaşabileceğini belirtmişlerdir. Hastalıktan etkilenmiş kanatlılar, topallayarak yürürler. Lezyon femurun proksimal ucunda oluştuğunda, kanatlılar tipik olarak hareket ederlerken bir veya her iki kanat uçlarını veya kalça fleksiyonu hareketini destek için kullanırlar ve etkilenmiş bölgeye basınç yapıldığında acıdan dolayı ses çıkarırlar (Thorp e tal., 1993). Proksimal femur ve tibiotarsus’un histolojik olarak incelendiği son yapılan çalışmalara göre, en çok etkilenen bölgenin sağ femur olduğu (% 63,1), bunu sağ tibiotarsus (% 40,3) ve sol femur (% 36,8) ve sol tibiotarsus’un (% 19,3) izlediği belirtilmiştir (T. McNamee & J. A. Smyth). Deneysel olarak yapılan bir çalışmada 45 günlük yaştaki 26 grup kanatlıya S.aureus’un i.v inokulasyonundan sonra, Mutalib ve ark. (1983a) kabarık tüyler, yürümede isteksizlik, başın düşmesi, kapanmış gözler, diz eklemi üzerine oturma ve dış uyarılara zayıf tepki gibi klinik belirtiler izlemiştir. Bunu yem ve su alımında ani şekilde düşüş izlemiş ve genellikle, ilk klinik belirtilerin görünmesinden 2-5 gün sonra ölüm gerçekleşmiştir. Hastalığın ileriki aşamalarında, etkilenmiş kanatlılar hareket etmek istemezler (Nairn & Watson, 1972) ve bu yüzden yem ve su almaları zorlaşmıştır. Bu nedenle ağırlık kaybı, hem doğal enfeksiyon da, hem de deneysel olarak oluşturulmuş enfeksiyonda kaydedilmiştir.
Otopsi
Femur başının birleşme noktasından ayrılması, eklem kıkırdağında dejenerasyon, yumuşak, ince ve kırılgan kemik yapısı görülür. Kıkırdaktaki dejenerasyonlar enfeksiyonun oluşumu için kaynak oluşturur ve çevre dokulara yayılması ile osteomyelitis şekillenir. İmmun sistemin baskılanması ve zayıf kan dolaşımı gibi faktörler de osteomyelitisin şekillenmesinde rol oynarlar.
Yaş
Nairn & Watson (1972) broilerlerde 4-8 haftalık yaşlarda vakaları bulmuşlardır. Griffiths ve ark. (1984) tarafından da arthritis/tenosynovitis vakaları 35-45 günlük yaştaki kanatlılarda kaydedilmiştir. Riddell & Springer (1985) yaptıkları çalışmada arthritis ve osteomyelitis ile seyreden 34 günlük yaştaki hayvanlarda tesbit etmişlerdir. BCO 34-70 günlük yaştaki topal kanatlılarda teşhis edilmiştir (Thorp et al., 1993; Thorp &Waddington, 1997). Hastalık broylerlerde çoğunlukla 30-35 günlük yaşlarda ortaya çıkmaktadır.
Enfeksiyonu etkileyen faktörler
Staphylococ aureus, sağlıklı tavuklarda normalde bulunabilen ve saha koşullarında konakçı-patojen dengesinin bozulduğu durumlarda klinik patojen hale geçen bir bakteridir. Araştırmacılar, büyüme plağı kıkırdağında meydana gelen herhangi bir travmanın, hastalığın gelişimini artırabileceğini belirtmişlerdir. Bazı viruslarında hastalığın çıkışında etkilerinin olabileceği var sayılmalıdır. Yapılan çalışmalar sonucunda, hastalıktan etkilenmiş kemiklerden adeno- ve reo virus izole edilmiştir. Ayrıca, IBDV (Gumboro virusu) enfeksiyonu, kanatlı heterofillerinin, Staph. aureus’u fagosite etme yeteneğini azalttığı bildirilmiştir ve enfeksiyon daha da şiddetlenmiştir. Yine aynı şekilde immunosupresiv etkileri olan CAV ve IBDV viruslarının birlikte seyrettiği durumlarda çok daha büyük bir immunsupresyon oluştuğu belirtilmiştir. Bu enfeksiyonların beraber seyrettiği durumlarda Staph. aureus enfeksiyonundan dolayı oluşan lezyonların şiddeti daha da artmıştır (McNamee et al. 1999b).
Teşhis
Daha evvelde belirtildiği gibi vakaların % 40- 67’sinde hastalık gözle teşhis edilebilir. Lezyonları n makroskobik olarak saptanamadığı durumlarda ise histolojik inceleme mutlaka yapılmalıdır.
Tedavi ve Kontrol
Tedavi ve iskelet bozukluklarının kontrolü sorunun nedenine bağlıdır. BCO da stafilakokların meydana getirdiği septisemi vardır ve septisemiden dolayı da kayıplar vardır. Bu yüzden, daha öncede bahsettiğimiz gibi enfeksiyonun seyrettiği sürülerde yapılacak uygun antibiyotik tedavisi septisemiden dolayı oluşan kayıpları da önlemiş olacaktır. Beslenme hataları, yem rasyonlarına dikkat edilmek suretiyle düzeltilebilir. Ayrıca, kısıtlanmış yem alımı hastalığın insidensini azaltmıştır. Yönetim, genetik seçim programları ve hayvancılık uygulamaları iskelet bozukluklarının kontrolünde önemli bir rol oynamaktadır. Kuluçkahanelerde hijyen önemlidir. Atıkların uygun imhası şarttır. Bu konuda kuluçkahanelerin temizliği, dezenfeksiyonu ve fumigasyonu dikkatle yapılmalı ve takip edilmelidir.
Önleme
1- Damızlık kümesleri ve kuluçkahanelerdeki hijyen ve management uygulamaları mutlaka öncelikli olmalıdır. 2- Zemindeki dışkı ile bulaşık yumurtanın olmamasına, kuluçka için gelen yumurtanın kirli olmamasına,
3- Beslenmeye,
4- Subklinik seyreden özellikle hypophosphataemic raşitizmi önlemek için Mineral ve Vitamin D kulanımına dikkat edilmeli ve özen gösterilmelidir.
5- İmmunosupresiv etki yapan hastalıklara karşı (Marek-MD, Gumboro-IBD, Newcastle-ND, İnf.Laryngotracheitis-ILT, Chicken Anemi Virus-CAV gibi ) civciv döneminden başlamak suretiyle etkin bir aşı programı uygulanmalıdır.
Yazan: H. Yücel Ası Uzman Veteriner Hekim
Yararlanılan kaynaklar: 1-Bremner, A. S. 1994. Post mortem condemnation returns from poultry slaughterhouses in England and Wales. Vet. Rec. 135:622-623.2-Curtis, P. E., and Gabaj, M. M. 1986. Mortality and disease patterns observed in nine replacement chicken flocks from 0-70 days of age. In: Proceedings of the Society for Veterinary Epidemiology and Preventive Medicine, Edinburgh, 2-4 April, 1986, pp. 174-182.3-Çetin, S.; Etlik piliçlerde iskelet bozuklukları.4-Griffiths, G.L., Hopkinson, W.L. & Lloyd, J. (1984). Staphylococcal necrosis of the head of the femur in broiler chickens. Australian Veterinary Journal, 61, 293.5-Jones, H. G. R., C. J. Randall, and C. P. J. Mills. 1978. A survey of mortality in three adult broiler breeder flocks. Avian Pathol. 7:619-628. 6-McNamee P. & Smyth J.A; Bacterial chondronecrosis with osteomyelitis (‘femoral head necrosis’) of broiler chickens: a review.7-(McNamee et al. 1999b). McNamee, P.T., McCullagh, J.J., Rodgers, J.D., Thorp, B.H., Ball, H.J.8-Connor, T.J., McConaghy, D. & Smyth, J.A. (1999b). Development of an experimental model of bacterial chondronecrosis with osteomyelitis in broilers following exposure to Staphylococcus aureus by aerosol, and inoculation with chicken anaemia and infectious bursal disease viruses. Avian Pathology, 28, 26– 35.9-Mutalib, A., Riddell, C. & Osborne, A.D. (1983a). Studies on the pathogenesis of staphylococcal osteomyelitis in chickens. 1. Effect of stress on experimentally induced osteomyelitis. Avian Diseases,27, 141–156.10-Morris, M. P. 1993. National survey of leg problems. Broiler Industry, May:20-24.11-Nairn, M.E. & Watson, A.R.A. (1972). Leg weakness in poultry – a clinical and pathological characterisation. Australian VeterinaryJournal, 48, 645–656.12-Pattison, M. 1992. Impacts of bone problems on the poultry meat industry. In: Bone Biology and Skeletal Disorders in Poultry, Poultry Science Symposium No. 23, C. C. Whitehead (Ed.), Carfax Publishing Company, pp. 329-338.13-Perpetua T. McNamee1* & Joan A. Smyth2 Bacterial chondronecrosis with osteomyelitis (‘femoral head necrosis’) of broiler chickens: Avian Pathology (2000) 29, 253– 270.14-Riddell, C. 1981. Skeletal deformities in poultry. Adv. Vet. Sci. Comp. Med. 25:277-310.15-Riddell, C. 1992. Non-infectious skeletal disorders of poultry: an overview. In: Bone Biology and Skeletal Disorders in Poultry, Poultry Science Symposium No. 23, C. C. Whitehead (Ed.), Carfax Publishing Company, pp. 119-145.16-Shane, S. M. 1982. Skeletal abnormalities in broilers. Poultry Digest, November:544-551.17-The University of Reading, Department of Agricultural and Food Economics,The Economics of Skeletal Problems.18-Thorp, B.H., Whitehead, C.C., Dick, L., Bradbury, J.M., Jones, R.C. & Wood, A. (1993). Proximal femoral degeneration in growing broiler fowl. Avian Pathology, 22, 325– 342.19-Thorp, B. H. 1996. Diseases of the musculoskeletal system. In: Poultry Diseases. Eds. F. T. W. Jordan and M. Pattison, 4th Edition, W B Saunders Company Ltd., London, pp. 290-308.20-Thorp, B.H. & Waddington, D. (1997). Relationships between the bone pathologies, ash and mineral content of long bones in 35 day-old broiler chickens. Research in Veterinary Science, 62, 67–73.21-Yogaratnam, V. 1995. Analysis of the causes of high rates of carcase rejection at a poultry processing plant. Vet. Rec. 137: 215-217.
Yazar
Yorum Sayısı
Tarih
Yazdırılabilir Sayfa |
Word'e Aktar |
Tavsiye Et
| 
Yorum Yaz
