HİNDİLERİN KORİZASI

HİNDİLERİN KORİZASI
(Bordetellosis; Bordetella avium rhinotracheitis)

Bordetella avium’un meydana getirdiği Bordetellosis, bulaşıcı bir üst solunum sistemi hastalığıdır. Ticari hindiler hastalığa duyarlıdırlar.Dünyada hindi yetiştiriciliğinin yoğun olduğu bölgelerde hemen hemen tüm alanlarda saptanmıştır.
Üst solunum yollarının enfeksiyonlarına karşı yapılan İnf. Bronchitis, Newcastle aşılarının meydana getirdiği hasar veya amonyak irritasyonu hastalığın hazırlayıcı nedenlerindendir.
Özellikle genç hindilerde yüksek hastalık oranı (morbidite) %100-80 ve düşük ölüm (mortalite) oranı %10 ile seyreden, E. coli ile komplike olmuş olgularda ise ölüm oranı %40 ve daha üstü olarak görülmektedir. İnsanlardaki boğmaca hastalığı ile benzerliklerine rağmen, insanlarda hastalık oluşturduğuna dair bir bulgu, kanıt bulunmamaktadır.
Klinik belirtiler:
Çok genç sürülerde ciddi bir etkiye sahiptir. Hastalığın klinik belirtileri, genellikle 7-10 gün sonra ortaya çıkar.
Genelde gözlemlenen bulgular şunlardır:
1- Burun deliklerinde basınç
2- Burun akıntısı
3- Solunum güçlüğü
4- Öksürük
5- Aksırık
6- Göz akıntısı, yarı kapalı gözler
7- Sinüslerde ve tracheada yangı, eksudat birikmesi ve akıntı
8- Sinüzit
9- Airsakkulitis
10- Dehidrasyon
11- Ağırlık kaybı
12- 12-24 saat içinde kilit çenenin şekillenmesi

Morbidite ve Mortalite:
Özellikle genç hindilerde yüksek hastalık oranı (morbidite) %100-80 ve düşük ölüm (mortalite) oranı %10 ile seyreden, E. coli ile komplike olmuş olgularda ise ölüm oranı %40 ve daha üstü olarak görülmektedir.
Ayrıca Clamydia psittaci ile kombinasyon yapabilir. Ölüm oranı %7-20 arasındadır. Genelde ölümlerin yüksek olduğu durumlarda Bordetellosis’in, sekonder bakterilerle E. coli, Klebsiella ve Pseudomonas ile beraber seyrettiği görülmektedir.

Lezyonlar ve Histopatoloji:
Bakteri, nasal mukozada, silier epitelyumda kolonize olur ve solunum yolu boyunca dış katmanı yok ederek ilerler. 7-10 gün içinde bronşlar ve tracheaya yerleşir. Mukoza epitelleri anormal şekilde büyümüş görünümdedir. Bazen hafif kanama görülebilir. Hastalığın 3. ve 4. haftasında tracheal mukoza kıvrımları anormal epitelyal büyüme tarafından bozulmuş olur. Hastalık komplikasyonsuz ise 4-6 hafta sonra normale döner. Normale dönmesinden sonra tracheal kıkırdak dokusunda yumuşama ve distorsiyon görülür. Bu durumda sümüksü eksudatın birikmesinden dolayı boğulma durumu gözlemlenmektedir.
7 hafta sonra dahi enfeksiyon hala devam edebilir. Bağışıklık sistemi bakteriye karşı antikor geliştirir ve aynı zamanda yeni gelişen kirpikli epitelyum hücreleri bakterileri engeleyebilir.

Tanı:
Klinik bulgular, hastalığın solunum yollarında meydana getirdiği lezyonların varlığı, bu lezyonlardan etkenin izolasyonu ve serolojik testler ile konulur.
Etken en iyi ön tracheadan izole edilmiştir.
Etken aerobik ortamda, beyin-kalp infüzyon buyyonda, Trypticase buyyonda ve kanlı agar, MacConkey agarda ürer. Agarda 24 saat sonra küçük düzgün kenarlı bazen kenarları pürüzlü, şeffaf, inci parlaklığında koloniler oluştururlar. Gram (-), hareketli mikroorganizmalardır.
Etken izolasyonu kesin teşhis için en emin yol olmakla birlikte serolojik olarak yapılan ELİSA testi (IgG antikorlarını algılar) en çok kullanılan oldukça güvenli, referans test olarak tercih edilir.
ELİSA kitlerinin pahalı olması dezavantajdır. Daha uygun bir test olarak Lam Aglutinasyon Test kullanılabilir (IgM antikorlarını algılar) . Aglutinasyon test en çok kullanılan testlerden biridir. ELİSA testi enfeksiyondan 2 hafta sonra, Lam Aglutinasyon test yaklaşık 1 hafta sonra spesifik antikorları algılayabilir.
Solunum sisteminde, hastalığı oluşturan etkenlerin en kısa sürede teşhis edilip tedaviye başlanması ekonomik kayıpların önlenmesi açısından önem taşımaktadır.
B.aviumun hindilerde farklı suşları tesbit edilmiştir. Farklılıklar toksin üretimi, plazmid profilleri, patojenite, koloni morfolojisi, antibiyotik duyarlılık testlerinde görülür. Bu nedenle
tedavi sonuçlarının değişebilir olmasını varsaymak makul olacaktır.

Bulaşma:
Hastalık, kontamine hava, su ve yemle bulaştığı gibi, direkt temasla da hayvandan hayvana bulaşır. Damızlık horozlar hastalığın taşıyıcısı olup, yumurtaları ve onlardan çıkan civcivleri enfekte ederler.

Sağaltım:
Oksitetrasiklin, florokinolonlar (enrofloksasin), makrolitler (tylosin), sulfonamid+trimetoprim gibi antibakteriyeller endikedir.
Enfeksiyon riski fazla olan sürülerde koruyucu bir ilaç uygulaması tavsiye edilebilir.

Koruma:
Bakterin aşılar uygulanabilir. En önemlisi iyi bir biyogüvenlik programı uygulamaktır.
Yeni gelen sürüyü hastalıktan korumak için, hastalıkla kontamine olmuş hayvan, su, yem ve ekipmanla temas ettirmemek gerekmektedir.
Bir kümesten diğerine geçişte, dezenfektanlarla ayak banyolarını yapmak, giysileri değiştirmek, hatta bir duş almak, sağlam kümeslerden başlayarak hastalık şüphesi olan kümeslere geçmek gibi önlemleri almak suretiyle hastalığın yayılması önlenmelidir. Hastalık olan kümeslere ise bakıcılar dışında giriş-çıkışlar kesinlikle yasaklanmalıdır.
Kanatlı bakıcıları, hastalığın taşınmamasını garanti etmelidirler. Bu hususta alınması gereken tüm önlemleri almalıdırlar.
All in/all out sistemi uygulanmalı, çiftliğe aynı anda hayvan konmalı ve aynı anda çıkarılmalıdır. Hastalığı çiftliğe sokmamak, çıktığı zaman hastalığı dışarı çıkarmamak prensibini benimsemek gerekir.
Kümes ve ekipmanlar kümes boşaltıldıktan sonra temizlenmeli, dezenfekte edilmeli ve fumigasyonu yapılmalıdır. Temizlik, dezenfeksiyon ve hava dezenfeksiyonunda kullanılan dezenfektanların çoğu hastalığa karşı etkilidir.

Yararlanılan Kaynaklar:

1- Clubb, S.L., Homer, B.L., Pisani, J. and Head, C. 1994. Outbreaks of Bordetellosis in Psittacines and Ostriches. In: Proceedings of the Association of Avian Veterinarians, pp 63-68.
2- C R Gentry-Weeks, B T Cookson, W E Goldman, R B Rimler, S B Porter and R Curtiss 3rd Infect Immun. 1988 July; 56(7): 1698-1707Bordetella avium. Dermonecrotic toxin and tracheal cytotoxin, putative virulence factors of Department of Biology, Washington University, St. Louis, Missouri 63130.
3- Mortensen JE, Brumbach A, Shryock TR. 1989. Antimicrobial susceptibility of Bordetella avium and Bordetella bronchiseptica isolates. Antimicrob Agents Chemother.;33:771–2.
4- Skeeles, JK, Arp, LH. 1997. Bordetellosis (turkey coryza). In: Calnek B 10th d., 13:275-287. W, Barnes HJ, Beard CW, McDougald LR, Saif YM, editors. Diseases of poultry. Ames (IA): Iowa State University Press. p. 275–87.
5- Spears, P. A., Temple, L. M., Miyamoto, D. M., Maskell, D. J., Orndorff, P. E. (2003). Unexpected Similarities between Bordetella avium and Other Pathogenic Bordetellae. Infect. Immun. 71: 2591-2597.
6- Spilker T, Liwienski AA, LiPuma JJ. 2008 Identification of Bordetella spp. in respiratory specimens from individuals with cystic fibrosis. Clin Microbiol Infect;14:504–6. PubMed DOI.
7- Temple, L. M., Weiss, A. A., Walker, K. E., Barnes, H. J., Christensen, V. L., Miyamoto, D. M., Shelton, C. B., Orndorff, P. E. (1998). Bordetella avium Virulence Measured In Vivo and In Vitro. Infect. Immun. 66: 5244-5251.

Yazan: H. Yücel Ası
Uzman Veteriner Hekim

KATEGORİLER

HABER ARA

EN ÇOK OKUNANLAR

BUGÜN

DÜN

SON 7 GÜN

BU AY

Bu Yazarın Önceki Yazıları

Son Haberler

SON DAKİKA HABERLERİ

ANKET

SON YORUMLANANLAR