KATEGORİLER

• Anasayfa
• ANİMAL e-dergi TIKLA
• Veteriner e-dergi TIKLA
• Küçükbaş Hayvancılık
• Büyükbaş Hayvancılık
• Kümes Hayvancılığı
• Su Ürünleri ve Balıkçılık
• A r ı c ı l ı k ve B A L
• Pet ve Diğer Hayvanlar
• VETERİNER / Vet. İlaç
• Yem ve Katkı Maddeleri
• Et ve Et Ürünleri
• Süt ve Süt Ürünleri
• Gıda ve Çevre Hijyeni
• Hayvancılık Ekipm.San.
• Ürün Haberler
• R ö p o r t a j
• Sektörel Etkinlikler
• Teknik Araştırmalar
• C A T E G O R I E S
• P R O D U C T N E W S
• S U M M A R Y N E W S
• C O M P A N I E S

HABER ARA

TÜRKİYE EVCİL ÇİFTLİK HAYVAN GENETİK KAYNAKLARI MİLLİ EYLEM PLANI NEDEN GEREKLİDİR?

Türkiye çiftlik hayvan genetik kaynaklarına (TÇHGK) ilişkin milli eylem planı.(MEP)
bize gıda hammaddeleri sağlayan kaynaklarımızın niçin ve nasıl korunması gerektiğini açıklayan bir yol haritası olarak tanımlanabilir. Böyle bir plan ÇHGK’ların ne olduğunu nerelerde bulunduğunu açıklayacağı gibi bunların sürdürülebilir biçimde kullanımı korunması ve devamlılığı konusunda kamu karar vericilerini neler yapmasının beklendiği açıklar. MEP’in önermesi beklenen hususlar merkezi ve yerel yöneticilerle konu paydaşlarına ÇHGK konusunda süreklilik arz eden bir tavsiyeler dizisi içinde ifade edilmelidir. Bu konuda en önemli beklenti Türkiye ırk esasına dayalı ÇHGK survey çalışmasının yapılmasıdır. Ülkemizin bağlaşık bulunduğu uluslar arası kurallar gereği böyle bir veri tabanına gerek duyulmaktadır. Mesela Avrupa çiftlik hayvanları biyo çeşitlilik bilgi sistemi(European Farm Animal Biodiversity İnformation System=EFABIS) birleşmiş milletler(UN) gıda tarım örgütü (FAO) evcil hayvan çeşitliliği (Domestic Animal Diverstiy=DAD) bilği sistemi (information system=İS) veri tabanlarına uygun içerikle hanği ırktan kaç hayvan bulunduğu bilgisini bunların yok olma tehlikesi bakımından yok olma durumlarını morfolojik fizyolojik niteliklerine ilişkin verilerin coğrafi olarak dağılma durumunu bilinmesi gerekmektedir. Böyle bir çalışma ile hangi ırkın bol bulunur (main stream) hangilerinin yok olama riskinde hangilerinin yerli (native) nitelikte hangilerinin ekzotik (dışarıdan gelme)olduğunu bilmemizi sağlar.

Bu veri tabanının  ülkesel hayvan kayıt sistemiyle  (VEB) ortamında bağlantı yönlendirmesi (linklerle)birlikteliği sağlanmalıdır. Ayrıca bu veri tabanlarının veri güncellemesi (updating) veri yüklemesi (up loading) büyük önem taşımaktadır. Halen mevcut olduğu ifade edilen Tarım bakanlığı hayvan kayıt sistemi ya da veteriner bilgi sistemi (Türkiye Cumhuriyeti Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Koruma Kontrol genel Müdürlüğü Veteriner Bilgi Sistemi TURKVET) veri girişi yapılan ırkın nitelikleri  veri girişi yapan kişilerce isabetli bir şekilde tanınamadığından bilinmediğinden yetersiz eksik ya da yanlıştır. Bu maksatla bu ırkı tanımlamadan ötürü yapılan yanlışlık sonucu daha ziyade melez tanımlama ile veri girişi yapıldığından ırk esasına dair bilgiler ya da herhangi bilgi sistemine giremeyen hayvanlar isabetli veri mevcut durumu bu konudaki koruma eylemlerini isabetini azaltacaktır. Bu maksatla belli aralıklarla isabetli ırk esasına göre sayım başta olmak üzere veri güncellemesini içeren sistem oluşturulmalıdır. Tarım bakanlığının her ilde bir elemanını isim bazında değil birim bazında yerli hayvan genetik kaynakları işleminde sorumlu kılacak bir yapılanmaya gitmesi yararlı olacaktır. Böylece mesela sığırcılık için her yıl genellikle sonbahar dönemlerinde  aşı döneminde hayvanların zaten  bireysel işlem gördüğü dikkate alınarak elemanların ırk tanıma kriterlerince eğitilmesi halinde böyle bir sayım isabetli biçimde gerçekleşmiş olacaktır. Bu sistemin mevcut tarım bakanlığı hayvan kayıt sistemi veteriner bilgi sistemiyle birleşmesi sağlanmalıdır.

Aynı durum koyunculuk içinde geçerlidir. Koyun ve keçinin ayrı ayrı yapılanma ile ırk esasına göre oluşturulması gereklidir. ÇHGK-MEP ırklar için yapılan karekterizasyon yani sıra bu ırkların bireylerinin sayılarının nasıl hangi hızla değiştiği bilgisini izlemeye olanak vermelidir. Bu suretle her ırkın hangi ölçüde yok olma tehlikesinde olduğunu bilmeye izlemeye tedbir almaya olanak verilmiş olunur. Böyle bir izleme sureci numerik ve coğrafi kriterlere göre dağılımı içermelidir. Bu bilgilerin web tabanlı ırk esasınsa göre veri tabanlarında (information portal) ilanı konu ile ilgili izlemeyi mümkün kılar.Bu konuda sürekli veri girişinin yanı sıra üç yıllık tarım sayım ile birleştirilen veri güncellemesi gerekmektedir. İzleme sürecinde ırk yetiştirme dernekleri en önemli veri kaynağını oluştura bilir. Irk yetiştirme derneklerinin tüm ırklara yaygınlaştırılması ve Tarım Bakanlığı hayvan kimlik sistemi veteriner bilgi sistemi verilerine bütünlerliği ve birlikteliği sağlanmalıdır. Bu işlem kamu ve ilgili sivil toplum kuruluşu (STO) işbirliğini gerektirir. Milli eylem planının bilgi portalında ırklara ilişkin verileri ırkımızın yerli (native) dış alımla gelen olup olmadığı bilgilerini de içermelidir. Bu bilgiler hangi ırlara korumada öncelik verileceğini belirler. En temel seçim krıteri fenotipik ve genotipik özgünlük ve sayıdır. ÇHGK-MEP her ırka ilişkin yerinde (in situ) başka yerde (ex situ) koruma çalışmalarının durumunu vermelidir.

 Başka yerde koruma teriminin orijinal yaşam alanı dışında müze park genetik materyal bankasında koruma içerir. ÇHGK-MEP ilgili kaynaklar sürdürülebilir kullanımına ilişkin kamu desteklerinin içerdiği gibi ÇHGK ‘ne talep oluşturmayı uyaran tedbirler içermelidir. Hayvan üreticilerinin rekabetçi gıda pazarının istediği daha nitelikli ürünleri sağlayıcı özellikleri konusunda farkındalık edinmesi sağlanmalıdır. Çevre yararı olan yerli ırkların kullanımı teşvik edilmelidir. Bunun için bunların ürünlerinin niteliklerini öne çıkaran bilgileri sağlayacak araştırmalar ve sonuçların kamu ile paylaşımı sağlanmalıdır. Kitle iletişim araçları ile yerel ürünlerin üreticisi hayvanların ırkları ile ürünleri arasındaki ilişkiler vurgulanmalıdır.
Bu ürünlerin şehir yaşamı tüketicilerin yegane tedarik merkezi mega market raflarına ulaşımını sağlayacak bağlantıları üretici yapamayacağından bu işlemin ilgili milli komitece sağlanması gerekmektedir. Bu işlem en belirgin anlamı ile bir “ikna” süreci oluşturmayı anlatır. Böyle bir ikna kitle iletişim araçları yardımıyla özellikle mahalli düzeyde yapılmalıdır. Bu ikna süreci ilk okuldan başlamak üzere kamu karar vericileri sinemalar kitle iletişim araçları programlarında belli saatlerde sosyal sorumluluk anlamında toplum aydınlatıcı bilgiler verme zorunluluğuna ilişkin kalıcı yararlar sağlanabilir. Mevcut hayvancılık sistemleri üç gruba ayrılabilir. Bunlardan birisi yüksek girdi gerektiren sistemler teknik etkinlik üzere yoğunlaşmış sistemlerdir. Bu sistemde yönetim kararları karlılığa göre verilir. Ticari anlamda üretim grubunu tanımlayan bu sistem üretim materyali genetik kaynakları sayıca çok olan (mainstream) ırkları tanımlar. ÇHGK-MEP bu çeşit üretim materyali ırklar için mevcut genetik varyasyondan yararlanmayı amaçlamalıdır. Burada kısa dönem üretim kazancı ön plandadır. Diğer üretim modeli düşük orta derecede girdi gerektiren sistemler olup daha ziyade işletmede üretilen bitkilerin tüketimi ya da otlamayı kapsayan besleme içerikli üretim şeklidir.

Sözü edilen yönergeler üye ülkelerde yetiştirilen hayvanların ve genetik materyalin serbest ticaretini özendirme ve sürdürülebilir yetiştirme programlarını gözlemlemek genetik kaynakların korunmasını amaçlamaktadır. Yönetmelikler bu süreçlerin ırk yetiştirme derneklerini soykütüklerinin performans testinin genetik değerlendirme pedigri sertifikalarının ülkeler arası tanımlanmasını amaçlamaktadır. 2004 yılında AB kamuoyunu (870/2004) sayılı topluluk koruma çalışmalarının planlanması yerel çiftlik hayvan genetik kaynaklarının karakterizasyonu kullanımı ile ilgili yeni genetik kaynaklar yönergesini yürürlülüğe koymuştur. Bu program ülkeler arası işbirliğine olanak vererek fonlar oluşumuna özendirmiştir. Bu çalışmalar sonunda AB ülkelerinin FAO destekli ülkemizde dahil 37 üye ülkenin atadığı milli koordinatörlerden oluşan Avrupa bölgesel odak noktaları (European Regional Focal Point=ERFP)ağı işbirliği için AB tarafından tanınan bir ortam oluşturulmuştur. Bu topluluk her yıl Avrupa zootekni birliği (European Association for Animal Production=EAAP) yıllık toplantılarında uydu toplantılarıyla bir araya gelerek çalışmalar düzenlemekte AB düzeyinde işbirliğini sağlamaktadır. Bu toplantılar  uluslar arası içerikte sivil toplum ,kamu ve akademik  paydaş dinleyicilere açıktır.