KATEGORİLER

• Anasayfa
• ANİMAL e-dergi TIKLA
• Veteriner e-dergi TIKLA
• Küçükbaş Hayvancılık
• Büyükbaş Hayvancılık
• Kümes Hayvancılığı
• Su Ürünleri ve Balıkçılık
• A r ı c ı l ı k ve B A L
• Pet ve Diğer Hayvanlar
• VETERİNER / Vet. İlaç
• Yem ve Katkı Maddeleri
• Et ve Et Ürünleri
• Süt ve Süt Ürünleri
• Gıda ve Çevre Hijyeni
• Hayvancılık Ekipm.San.
• Ürün Haberler
• R ö p o r t a j
• Sektörel Etkinlikler
• Teknik Araştırmalar
• C A T E G O R I E S
• P R O D U C T N E W S
• S U M M A R Y N E W S
• C O M P A N I E S

HABER ARA

Binlerce yıllık süreçte dünyanın ,ülkemizin çeşitli yerlerinde binlerce çiftlik hayvan ırkları oluşmuştur.Ancak günümüzde bu ırkların oluşturduğu genetik kaynaklarımız yok olmak üzeredir.Yok oluşun genel nedenleri olarak küreselleşen ticari ortamda bilgi ve öngörü eksikliği nedeniyle gelişmiş üretme teknolojilerinin de sağladığı ivme  yüksek kazanç arayışı nedeniyle en kazançlı ırka yönelmek olarak görülmektedir.Bu olgun gıda güvenliği ve sürdürülebilir gelişmeye aykırı olduğu açıkdır.Dünya Gıda Tarım örgütü kaynakları Endüstriyel hayvancılık işletmelerinin geleneksel bitkisel hayvansal üretimi bir arada yapan işletmelere göre iki kat geleneksel merada otlatma sistemlerine dayanan işletme tiplerine göre ise altı hat  hızla büyüdüğünü  ifade etmektedir.Bu durumun doğal sonucu olarak da dünyada ve ülkemizde hayvansal üretimin sınırli sayıda tür ve ırkla yapılması söz konusu olmaktadır .Bir benzetme ile  bütün yumurtaları aynı sepete koyma anlayışı doğmaktadır.Öte yandan hayvancılık sektörü hayvancılık tesis atıklarının yönetimi ,sera gazları salınımını azaltmak ,yoğun üretimden oluşan emisyonu azaltmak baskısı altındadır.Halen populasyon verileri kayıt altına alınmış ırkların % 20 den fazlasını yok olma tehdidi tanımlaması kapsamına girdiği  ifade edilmektedir.daha çarpıcı ifade ile son beş yılda Dünya da yok olan 60 ırk göz önüne alındığında ayda bir çiftlik hayvan ırkı yok olmaktadır.Bunlara ilaveten hakkında bir bilgi olmayan resmi olarak tanımlanmamış diğer birçok ırkın bilinmeden yok olması söz konusudur.Bu süreci durdurmak konusunda öncelikle yapılması gereken neden bu çeşitliliği korumak gerektiği konusunda genel kamuoyu farkındalığı yaratmaktır.Zootekni bilimi açısında değişen koşullar altında yetiştiricilerin  hayvanlarını  bu koşulların gerektirdiği karakteristiklere sahip kılmak için bu karakterlere sahip ırklardan oluşan  geniş gen havuzuna sahip olmaları gerekir.Yerel koşullara uymuş yerel ırkların  o yöre dışında geliştirilmiş” Eksotik “ırklar adı verilen ırklara göre kuraklık çevresel yetersiz koşullara dayanıklılık bakımından aşikar üstünlük göstermeleri bu ırkları özellikle daha düşük gelirli yetiştiricileri  açlığa karşı savaş da daha güçlü kılar.Ekonomik anlamda gelişmiş dünya ülkeleri tüketicileri gelişmekte olanlara kıyasla daha çok olmak üzere kullandıkları gıdaların üretim koşulları ve ürün orijinleri ile daha çok ilgilenmektedirler .B u durum geleneksel yollarla üretilen yerli  ırkları da içermek üzere yüksek kaliteli ekolojik yaşam alanı ürünlerine talep yaratmaktadır . Birleşmiş Milletler Dunya Gıda Tarım Örgütü(FAO) nün girişimleri ile düzenlenen çeşitli konferanslarda konu edilen 1960 larda başlayan bir süreç olarak sonradan 1990 da tekrar ele alınan bir kavram olarak Dünya ülkelerinin kendi hayvan genetik kaynaklarını tanımlamaları ,bu kaynakları geliştirecek koruma stratejilerinin oluşturmaları ön görülmüştür.1993 de FAO nun hayvansal üretim ve sağlık bölümü Dünya düzeyindeki çalışmaları koordine edecek odak nokta olarak belirlenmiştir. 1995 de ki 28 ci FAO konferansı oturumunda  1983 de kurulmuş olan Bitki genetik kaynakları komisyonu çalışmalarının hayvancılığı da kapsayacak şekilde  gida ve tarıma dair tarımsal biyoçeşitlilik şeklinde geliştirilmesi fikri benimsendi .Sonradan bu bitki genetik kaynakları komısyonu  Gida ve tarım için genetik kaynaklar komısyonu (Commısıon  on Genetic Resources for Food an Agriculture=CGRFA)adını almıştır.

Yukarıda belirtilen rapora göre FAO’nun oluşturduğu Küresel veri bankası kayıtlarında dünyadaki 7616 çiftlik hayvanı ırkı kaydedilmiştir ve bu kaydedilen ırkların % 20 si yok olma riski altındadır .bu çalışmaların sürdürüldüğü son 6 yılda  her ayda bir ırk miktarında olmak üzere 62 ırk yok olmuştur.Belirtilen ırların % 36 sına ait popülasyon sayı bilgileri yoktur .Ne yazık ki bu konuda  Kamu çok olumlu işler yapılmasına karşın  Asya ,Avrupa ,Afrika  göç yolları üzerinde  ve Dünyanın önemli evcilleştirme merkezlerinden biri olmamıza karşın ülkemizde henüz ırklarımızın popülasyon bilgilerine sahip değiliz.gene ne yazık kı Osmanlı dönemi devlet arşivlerinde  yüzlerce yıl öncesine ait hangi ırk dan hangi köyde ne kadar hangi hayvan bulunduğu bilgisi mevcutken şimdi ırk bilgileri mevcut değildir .FAO tarafından başlatılan bir inisiyatifle 7 tür için  mevcut sayı durumu tesbit çalışması nın sonucunu gösteren Dünya Evcil hayvan çeşitliliği gözlem listesi  isimli  200 yılına ait kaynak (World Watch List  for Domestic Animal Diversity=WWL-DAD:FAO-UNEP,2000 3rd  Edition  edited by B.D.Scherf,Rome;http://wwww.fao.org/dad-is) ve FAO’ nun   2006 yılı Hayvan genetik kaynakları global genetik veri bankasına (FAO;DAD-IS)göre  bu altı yıllık dönemde genel olarak kayıt altına alınmış tanımlanmış memeli hayvan tür sayısı 6379 dan 14017 ye kanatlı tür sayısı ise 1049 dan 3505 e çıkmıştır..Bu ırkların % 94 u evcil çiftlik hayvanlarına aittir..Öte yandan 2006 itibariyle bu popülasyonların  % 43 üne ait popülasyon sayı bilgileri yoktur.Dünyada genel olarak  yerli ırk kategorisinde 122 manda ırkı 897 Sığır ırkı ,512 keçi ırkı,995 koyun ırkı 140 Eşek ırkı,570 At ırkı 1077 tavuk ırkı bulunmaktadır.yerel ırk terimi sadece bir ülkede bulunan ırkları ifade etmektedir.Bu bakımdan ırklar  bulundukları ülke ya ülke sayısına göre  yabani ırklar ,yerli evcil ırklar ,sınır aşan ırklar,Evcil ataları olup yabanı yaşayan ırklar(Feral)şeklinde ayrılmaktadır ,Sınır aşan ırklar ise bölgesel düzeyde sınır aşan ırlar,ve birden fazla bölgede sınır aşan ırklar diye ayrılırlar.Genel olarak Dünya bu çalışmalarda Afrika, Asya, Avrupa ve Kafkaslar, Latin Amerika  ve Karaibler, yakın ve Ortadoğu, Kuzey Amerika  ile Güneybatı Pasifik şeklinde   7 bölgeye ayrılır.

Bu konuda konuşup fikir üretmekten daha çok eylem sergileme zamanı gelmiştir. Geçtiğimiz yıl İsviçre’nin İnterlaken şehrinde hükümetlerin genelde konu ile ilgili yıllık toplantılarda gönderilen temsilcilerden daha üst düzeyde temsil ile toplanmış ve” Interlaken deklarasyonunu” yayınlanmıştır. Bu deklarasyon oluşturma sürecinde dünyanın 14 alt bölgesinde ki danışmanlar bireysel olarak ülkelerin  verdikleri her ülkenin kendi Gen kaynakları ulusal komitelerinde görüşerek kabul ettiği varsayılan raporları  Eylem için milli öncelikler adı ile özetlemiştir.

 Bu öncelikler şöyle ifade edilmektedir.

-Tam olarak ırklara ilişkin sayım, tanımlama , izleme sistemleri  sürecini tamamlama

-Irkların karakterizasyon sürecini tamamlama

-Milli koruma programları oluşturma

-Koruma çalışmalarını destekleyecek geleneksel bilgi, yaşam biçimleri ve pratikleri ne olanak sağlama

-Yerli çiftlik hayvan Genetik kaynaklar yönetimini Mevcut damızlık sığır , koyun vb  hayvan ırkları yetiştirme birlikleri  geliştirme programları ile bütünleştirmek.

-Yerli ırkları izleme, sayma ,karakterize etmek için araştırma,yönetim  ve kurumsal yapılanma kapasitesini geliştirmek

-Hayvancılık sektörünü etkileyecek faktörlere  yönelik Hayvan genetik kaynaklar için yasal çerçeve  ve politikaları geliştirmek.

-Yerli hayvan genetik kaynaklarına daha fazla yatırımı teşvik için bu konunun önemine dair kamuoyu farkındalık oluşturmak.

Ayni sürece uluslararası düzeyde eylemler olarak ise aşağıdaki hususlar önerilmektedir

-Ülkelerin kendi genetik kaynaklarını daha iyi geliştirebilmeleri, korumaları, kullanmaları.Veri oluşturabilmeleri mevcut durum belirleme,sürülerini kayıt altına alabilmeleri  işlemleri ne yardım için uluslararası işbirliği programlarına gitmek.

-Hayvan genetik kaynakları risk statülerini belirleyecek süreçleri geliştirmek

-Hayvan genetik kaynaklarının ekonomik değerlendirme, gelişmiş kullanımı ve karakterizasyonunu konusunda daha iyi metotları ortaya koymayı sağlayacak ortak uluslararası araştırmalar

-Daha çok desteği sağlamak konu paydaşlarını bir araya getirme

-Daha gelişmiş bölgesel işbirliği için bölgesel odak noktaları oluşturmak

-Milli programlarda uluslararası işbirliği programlarının rolunu güçlendirmek

Çiftlik hayvan genetik çeşitliliğimizi korumak kavramı  Kötü çevre koşullarında Gıda Güvenliği, Kültür Mirası, Biyolojik Çeşitlilik, Daha Az Girdi ile Daha Çok Ürün, Sürdürülebilir Tarım, Geleneksel Ürün Çeşitliliği, bakımından ülkemiz evcilleştirme merkezi olmak Dünya biyolojik çeşitlilik köken merkezi niteliğindeki “verimli hilal’e yakın olma konumu  ile özel bir öneme sahiptir.

Genel olarak bugüne kadar tesbit edilen 5330 çiftlik hayvanı memeli ırkının % 17 sinin nesli tükenmiş % 19 tehlike altındadır. Aynı şekilde tesbit edilmiş 1049 kanatlı ırkından % 4’ünün nesli tükenmiş % 61.1 tehlike altındadır. Çiftlik hayvanları genetik kaynakları terimi  insan tüketiminde kullanılan ürünleri sağlayan hayvan ırklarını ifade etmektedir. Çeşitli kaynaklar Türkiye de bugüne kadar yazılı kaynaklar bakımından 23 Yerli Sığır Irkının söz konusu olduğunu bunlarının 6 sının yok olma riski altında olduğunu bu ırklardan sadece (2) sinin yaygın kullanıldığını göstermektedir. Doğu Anadolu Bölgesinde Doğu Anadolu Kırmızısı adı verilen sığır ırkı, İç Anadolu Bölgesinde Yerli Kara adı verilen Sığır ırkı halen yaygındır. Son 50 yılda ülkemizde (15) Yerli Irk (yada grubun) yok olduğu ifade edilmektedir. Nesli tehlikede olmak deyimi en az 1000 dişi 20 erkek bireyden oluşan sayıda sürüyü ifade etmektedir. Benzer şekilde toplam 1 Anadolu Mandası ırkı 24 Koyun, 6 Keçi, 7 At ırkının bulunduğuna ilişkin yazılı kaynak Olmakla beraber yaygın olarak 9 Koyun ırkı, 2 Keçi ırkından söz edilmektedir. Son 50 yılda 2 koyun ırkının yok olduğundan söz edilmektedir.

Dünya düzeyinde Birleşmiş Milletler girişimi ile 1992 yılı Dünya Ülkeleri Devlet Başkanlarının imzaladığı Biyo Çeşitlilik Sözleşmesi gereği Dünya Kıtalara ve alt gruplara ayrılarak Dünya Gıda Tarım Örgütü (FAO)  nun görevlendirilmesi ile önce her ülke kendi Tarım Bakanlığının görevlendirildiği bir birim ile ülkelerdeki mevcut durumu tesbit edip sonra ırkların yok olma derecelerine göre ırklar için yerinde, halk elinde koruma, satın alıp başka yerde devlet çiftliklerinde koruma ve gen bankası işlevinde doku, DNA, embriyo, sperm koruma gibi çalışmalar yürütmektedir. Türkiye kısa adı olan Yerli Çiftlik Hayvan Genetik Kaynakları Avrupa Bölgesel Odak Noktası (ERFP) nin bir üyesidir. Ülkemizde bu süreç ile ilgili olarak Üniversitemiz de,uluslar arası kuruluşlar ile, Sivil Toplum Kuruluşları ile çeşitli çalışmalar yapılmıştır. 2006 yılında kabul edilen 5488 sayılı Tarım Kanunu, 4631 Sayılı Hayvan Islahı Kanununun amir hükümleri ülkemizdeki Yerli Hayvan Genetik Kaynakları Koruma Sürecinde  Tarım Kanunu (10) Maddesinde, Hayvan Islahı Kanunu genelde tüm maddeleri ve özellikle 1. , 2. , 14. , 15’inci maddelerinde belirtildiği gibi kamu adına Tarım Bakanlığını görevli kılmaktadır. Bakanlık bu maksatla 4631 sayılı kanunun uygulama esaslarını düzenleyen 2003’tarihinde 25141 sayılı Resmi Gazetede Hayvan Irklarının Tescili Yönetmeliği “ulusal Tescil Komitesi” kurulmasını; Hayvan

Gen Kaynaklarının Korunması hakkında yönetmelik, ise “hayvan gen kaynakları ulusal komitesi” nin oluşmasını öngörmektedir.2004’de kabul edilen 5262 sayılı Organik Tarım kanununda Hayvan Genetik Kaynaklarını Koruyucu önlemleri içermektedir. Benzer şekilde 5299 sayılı Hayvanları Koruma Kanununun e maddesi nesli yok olma tehlikesi altında bulunan korunmasını öngörüyor.

Önemli Çiftlik Hayvan Genetik Kaynaklarımızdan Kıvırcık, Sakız, Gökçe Ada Koyun ırkı Bandırma, Akkaraman Koyun ırkı ise Konya Hayvancılık Merkez Araştırma Enstitüsünde koruma altına alınmıştır.

2005 yılında ise Bakanlar Kurulunca düzenlenen Hayvancılığı Geliştirme içerikli kararname  çerçevesin de halk elindeki yerli ırklar koruma amaçlı ve yerli ırkları ıslah amaçlı iki çeşit destekleme programına gidilmiştir.

Buna göre Kıvırcık Koyun ırkı, Kırklareli’nde. Sakız Koyun ırkı İzmir’de, Gökçeada Koyun ırkı Gökçeada da Tuj Koyun ırkı Kars da Dağlıç koyun ırkı Afyonda Norduz koyun ırkı Van da, Kangal Akkaraman Koyun ırkı Sivas da, Çine Çaparı koyun ırkı Aydın da, Ankara Keçisi ırkı (Ankara)da Kilis keçisi ırkı Doğu Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu da  Honamlı  Keçi ırki iç Anadolu  Bölgesinde koruma destek programına alınması öngörülmüştür.Buna göre  Koyun için ortalama 200 baş büyüklüğünde, sığır ırkı için 100-150 başlık sadece bir sürü için yılda her yıl Milli Bakanlar Kurulu Kararı ile miktarı değişen  koyunlarda yılda 25 YTL, Sığırlar için yılda 300 YTL destek ödenmektedir.

Bu projelerden ıslah amaçlı olanlar da ise  Konya da Akkaraman, Erzurum da Mor Karaman, Urfa, Diyarbakır da İvesi, Eskişehir de Anadolu Merinosu, Balıkesir de Karacabey, Tokatta Karayaka, Aydın da Karya koyun ırkı  için düzenlenmiştir. Islah amaçlı programda her ırk için farklı sayıda yetiştiriciler örgütlenerek ortalama 6000 başlık sürülerde ıslah süreci uygulanmaktadır. Aynı şekilde halk elindeki Yerli Sığır ırkları destek programının bir uygulaması da Enez, Çandır, Hisarlı, Işıklı köylerinde Gala Gölü kenarında Boz Step Sığır ırkı için uygulanmaktadır.

Ancak Türkiye deki Yerli Sığır Irkları içinde en yakın zamanda yok olma tehlikesi olan bu ırk için zaten sadece 1000 tane kaldığından (150) başlık bir sürü değilde iki, üç ayrı köyde riski dağıtmak anlamında bu ırkın hayatta kalan  tüm diğer bireylerinin yok olmadan koruma programına alınması talep edilmektedir. Uzmanlar burada esas olanın yetiştiricilerin kendi gelirlerini en fazla kılmak için verimli kültür  ırklarını elbetteki  kullanmaları gerektiğini ;ancak yerli ırklarımızın da elde küçük sürüler halinde bulundurulması gerektiğini bildiriyorlar. Buna göre Anadolu Tabiat Koşullarına daha dayanıklı bu ırklar şayet üretim için kullanılan ırklar bir nedenle yok olma sürecine girerse  korunan bu sürülerin elde rezerv olarak kalması gerektiğini belirtiyorlar. Üstelik Dünya da böyle ırkların ürünlerinin diğer ırkların 2-3 misli pahalı düzeyde pazarlanabildiğini, geleneksel ürünlere talebin her geçen gün arttığına bakarak genetik kaynakları koruma sürecini daha da önem kazanacağı anlaşılıyor.