KATEGORİLER

• Anasayfa
• ANİMAL e-dergi TIKLA
• Veteriner e-dergi TIKLA
• Küçükbaş Hayvancılık
• Büyükbaş Hayvancılık
• Kümes Hayvancılığı
• Su Ürünleri ve Balıkçılık
• A r ı c ı l ı k ve B A L
• Pet ve Diğer Hayvanlar
• VETERİNER / Vet. İlaç
• Yem ve Katkı Maddeleri
• Et ve Et Ürünleri
• Süt ve Süt Ürünleri
• Gıda ve Çevre Hijyeni
• Hayvancılık Ekipm.San.
• Ürün Haberler
• R ö p o r t a j
• Sektörel Etkinlikler
• Teknik Araştırmalar
• C A T E G O R I E S
• P R O D U C T N E W S
• S U M M A R Y N E W S
• C O M P A N I E S

HABER ARA

Besleme; Esasında doğumdan önceki 1 ay ile sonraki 1 ay geçiş dönemi olup bu dönemin çok iyi bir şekilde kontrol altında tutulması gerekir. Yumurtalık kisti oluşumu, sessiz kızgınlık gibi konular beslemedeki enerji eksikliği ile yakından ilişkili olup bu dönemde bu yüksek ihtiyacı karşılayacak şekilde besleme yapmak çok önemlidir. Ruımende ki mikroroganizmaların mevcut proteinden yararlanabilmeleri ortamda karbonhidratların varlığına bağlıdır. Aşırı amonyak rumenden üreye çevrilir ve vücut sıvılarında, üreme organı dahil üre düzeyi yükselir. Kan üre düzeyi 18 mg/dl veya süt üre düzeyi 16 mg/dl düşük gebelik oranı dolayısıyla ineğin gebe olmadan geçen günlerin sayısının artması anlamına gelir.
Burada önemle üzerinde durulması gereken nokta ineğin doğum yapmış olduğu, en yüksek süt verimi döneminde olduğu ve çok yüksek besinmaddesine gerek duyduğu bir dönem (Şekil 1) geçirmekte olduğu dönemde döl tutturmaya çalışıldığıdır.
Şekil 1. İneğin doğum sonrasında gerçekleşen tüketimi ve olması gereken düzeyler.
Yapılan pek çok çalışmada besleme, döllenme ve embiriyonik ölümler arasında bir ilişki olduğu bildirilmektedir. Tekrarlanan çiftleşme problemi olan ineklerde, dengelenmemiş ve yetersiz besleme koşulları, zehirlenmeler, kalsiyum, fosfor dengesizliği, A, D, ve E vitaminleri ile karoten eksiklikleri, ilaç ve hormonların yanlış kullanımı, vücut ağırlığındaki değişmeler üzerindeki etkileri bakımından, birbirleri ile ilişkili olduğu sonucuna varılmıştır.
Vitamin E ve selenyum antioksidan olup prostaglandin sentezini bozabilir. Manganeze ise steroidlerin yapımından kullanılır. Bakır ise prostaglandinlerin etkisini değiştirebilir, eksikliği yine üreme problemleri ile ilişkili olmaktadır.
Yaş ve doğum sayısı; Bu konuda farklı görüşler mevcuttur. Bir kısım araştırıcılar, düvelerde ve 5. doğumundan sonra ki ineklerde embiriyonik ölümlerin fazla olduğunu belirtirken, bir kısım araştırıcılarda düveler için bunun aksini bildirmektedirler. Yaş grupları arasında hiç farklılık olmadığını bildiren çalışmalar da mevcuttur.
Dölyatağı etkisi: Embiriyo transfer denemelerinde, dölyatağının embiriyoyu kabul etme, canlı kalma ve gelişmesi bakımından çok önemli olduğu anlaşılmıştır. Tekrar eden çiftleştirmeler problemi olan ineklerde, kızgınlık sonrası 5-11 günler arasında dölyatağı konsantrasyonunun sodyum, fosfor, glikoz, toplam protein ve ayrıca birçok iyonlar bakımından düşük seviyede olduğu bildirilmektedir.
Kızgınlığın tespitindeki hatalar; Yapılan bir araştırmada, tohumlanan ineklerin % 30 kadarının yanlış tohumlama zamanında tohumlandıklarını ortaya koymuştur. Buda, gerçek kızgınlığın başlama zamanının tam belirlenememesi, düşük gebelik oranı ve tekrarlanan kızgınlık problemi ile sonuçlanır. Gerçek kızgınlık zamanı, diğer ineklerin binme hareketine karşı kızgın olanın bu atlamayı kabul edip beklediğinin görüldüğü zamandır.
İnekler bu durumun başlaması ile sona ermesi arasında geçen sürenin ortasında tohumlanmalıdır. Bir sürüde kızgınlık tesptindeki etkenlik aşağıdaki fromül ile hesaplanabilir.
Tespit edilen =
kızgınlık yüzdesi (Herbir gebelik için tohumlama sayısı X 21)
(Servis periyodu – Gönüllü bekleme süresi + 10.5) X 100
Bu formül ile bulunan değer %70 in üzerinde ise başarılı kabul edilir. Bu oran tutmuyorsa çeşitli nedenler olmakla beraber öncelikle sürü idari işlerinde, sessiz kızgınlık olması, kızgınlık süresinin kısa geçmesi, yüksek çevre sıcaklığı ve topallık gibi rahatsızlıklar açısından sürünün kontrolü gerekmektedir. Yapılan bir çalışmada kızgınlık tespitindeki başarının %50den %90’a çıktığında sürüdeki gebelik oranınında %50 den %70 yükselidği bildirilmektedir. Kızgınlık tespitindeki başlıca hata kaynakları Çizelge 1’de verilmiştir.
İneğe bağlı faktörler Çevresel faktörler İnsana bağlı faktörler
Enerji dengesi Sıcaklık Kzıgınlığın belirtlilerini bilmek
Vücut kondüsyonu Havalandırma Kızgınlık kontrol sayısı
Genel sağlık durumu Zemin özellikleri Gözlem zamanı
Üreme organlarının durumu Sürüdekilerin durumu Gözlemin yoğunluğu
Güç doğum Gözlemcinin sorumluluğu
Plasentanın atılamaması Gözlemin raporlanması
Uterusun involusyonu
Uterus enfeksiyonu
Yumurtalık kistleri
 Kızgınlık tespit edilememesinde karşılaşılan en büyük problemlerden biriside sessiz kızgınlıklardır. Sesiz kızgınlık, ineğin yumurtalıkları normal işlerlikte olmasına ve ovulasyon gerçekleşmesine rağmen kızgınlık belritilerinin gözlenemesi durumu olarak tanımalanmaktadırm (Gray ve Varner, 2003).
Tohumlamacının tecrübesizliği; Tohumlama uzamanlık ve alışkanlık gerektiren bir iş olup, bir süre ara verip veya ara ara tohumlama yapan tohumlamacılarda bun işi sürekli yapan tophumlamacıya göre başarı daha düşük olacaktır. Bu nednenle, yurtdışında tohumlama teknsiyenlerinin başarı oranı tohumladıkları ineklerin 30-60-90 günde geri döennlerin oranları kullanılarak kontrol eidlmektedir. Bu kontrolde başarı oranı düşük çılkan tohumalacı eğitime gönderilmekte eğitim sonrası düzelme yoksa tohumlama lisansı iptal edilebilmektedir. Ancak ülkemizde tohumalama kaytıları konusunda henüz bir çalışma olmadığı için değerlendirme veye bu konuad herhangi bir bilgi mevcut değildir.

Gebe ineklerde kızgınlık görülmesi; Bir sürüdeki ineklerin % 10 kadarı, gebe oldukları halde tohumlama tarihinden sonraki 18-24 gün sonra kızgınlık gösterebilirler. Birinci tohumlamadan sonra, kızgınlık gösteren ineklerde gebelik kontrolü yapılması çok yararlıdır. Bu olanak yoksa, tohumlamacının serviks ağzına tohumlama yapması gerekir. Bu uygulama sonucu, serviks mühürü bozulmayacağı için gebelik varsa gebeliğe zarar vermeyecektir. Çünkü gebelik nedeniyle mühürlenmiş olan dölyatağı ağzı açıldığında gebelik varsa, bu gebelik muhtemelen sona erecektir. Sürüde boğa kullanılıyorsa doğal aşım sorun yaratmayacaktır.
İklim; bu konu üzerine de çok önemli etkiye sahip olup, yaz aylarında tekrarlanan kızgınlıklar problemine daha sık rastlandığı bildirilmektedir. Bu etki hem dişi hem de erkekler için geçerlidir. Dişide yumurta oluşumu ve döllenem ile yumurtanın tutunması ve gebeliğin egelişmesi aşamalarında etkili olarak döl tutmamaya neden olurken erkekde benzer şekilde sperm üretimi ve sperm kalitesi ve cinsel istek üzerinde etkili olarak döl tutma konusunda etkili olmaktadır. Bunlara ek olarak birde yaz aylarında yüksek sıcaklığın kzıgınlık süresi üzerinde de etkili olduğu ve 18-21 saat olan kızgınlık süresinin daha da kısalmasına neden olduğu öne sürülmektedir.
Sürü idaresi; Kayıt değerlendirme, kızgınlık tespiti, besleme düzeyi, kuruya çıkarma, servis peryodu, sağım uygulaması, tohumlama uygulaması, barınak ve barındırma şekli, sıcaklık stresi gibi koşullar dikkate alınarak yapılması gerekenler yapılmıyorsa başarı daha da düşmektedir.
Sonuç olarak döl verimi besleme çevre ve sürü idrasi uygulamlarının sonucu olup sadece ineğe bağlı rahatszılıkmış gibi görülmesi yanlış olur. Çözüm yetiştricilikte gerekli bilgi ve tekniğe uygun idare yapmak buna bağlı rahatsızlık ve problemleri çok düşük düzeyde tutmayı sağlayacaktır.