GIDA TEKNOLOJİSİ ALANI
Gıda, insanlık tarihi boyunca stratejik bir üründür. Gıda güvenliği devletlerin en önemli konusu olmuştur. Gıda sektörü Cumhuriyetin kuruluşundan itibaren Türk ekonomisinin gelişmesinde nüfus, istihdam, beslenme, hammadde ve dış satıma katkısı nedeniyle önemli bir rol oynamıştır.
Bunun dışında, dünyada son 10 – 15 yıl içinde gıda kalite ve güvenliği konusunda önemli yasal değişikliklere gidilerek gıda güvenliği açısından tüketiciyi daha ciddi biçimde korumayı hedef alan yasalar oluşturulmuş, gıda üreten firmalara işletme koşullarını geliştirmek ve iyileştirmek yolunda zorunluluklar getirilmiştir. Bunun sonucu olarak GMP, HACCP ve benzeri sistemleri gıda işleyen tüm sektörün kullanması yasalarca düzenlenmiştir.
Gıda endüstrisi, günümüzde, çeşitli endüstri dallarını kapsamına alan karmaşık bir endüstri dalıdır. Önceleri şeker, ekmek, peynir, yoğurt, un ve zeytinyağı gibi bilinen belli başlı birkaç gıdaya yönelik basit üretimler, daha sonra her biri kendi içinde uzmanlaşmış farklı endüstri dalı haline gelmiştir. Örneğin günümüzde yoğurt, peynir, dondurma ve içme sütü endüstrileri, süt ve süt ürünleri endüstrisi içinde ayrı birer endüstri dalı olarak kabul edilmektedir.
Türkiye’de gıda sanayinin gelişmesi, hızlı ilerleyen bilimsel ve teknik gelişmelerin yakından izlenmesi ve uygulanabilmesine bağlıdır. Ülkemizde gıda sanayisi son 20 yılda teknolojik açıdan dünya çizgisini yakalamıştır. Gıda konusunda daha fazla gelişme potansiyeline sahip ülkemizde gelecekte iddia sahibi olabilmemiz için, vizyon ve hedefleri iyi belirlememiz, kaynaklarımızı, enerjiyi, iş gücünü, bilgiyi ve teknolojiyi etkin kullanmamız gerekmektedir.
Ülkemizin ekolojik avantajlarından kaynaklanan ürün çeşitliliği ve kalitesini ekonomik anlamda değerlendirmesi için; gıda işleme, ambalajlama, muhafaza süreçleri ile gıda kalite ve kalite yönetim sistemlerinde çalışacak nitelikli elemanlara ihtiyacı vardır. Dünyada gıda ihtiyacında kendine yetebilen sayılı şanslı ülkelerden biri olan ülkemizde mezunlarımızın en verimli, en güvenilir ve en kaliteli şekilde yetiştirilmeleri gerekmektedir.
ALANIN MEVCUT DURUMU VE GELECEĞİ
Gıda teknolojisi alanı, tarım ve hayvancılığa dayalı hammaddeleri modern teknolojileri uygulayarak işleyen ve güvenli gıda üretimini sağlamak için duyusal, fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik yönden gıda kontrol hizmetlerini gerçekleştirerek tüketime uygun gıda maddeleri üreten ve insan beslenmesine sunan bir teknoloji dalıdır.
Ülkemizin Avrupa Birliği uyum çalışmaları kapsamında ele alınan en önemli sektörlerden birisi de gıda sektörüdür.
Son yıllarda dünyada gıda sektöründe ilkel yöntemler terk edilerek çağdaş teknolojiye ağırlık verilmektedir. Bunun nedenleri;
Yeni teknolojik buluşlar ve izlenen modernizasyon,
Yeni gıda formülleri,
Ürünlerin çeşit yönünden giderek artması,
Tüketici damak zevkinin ve sosyal yaşantının değişmesi,
Ambalajlamada tüketicinin giderek aradığı üstün “albeni” niteliğinin ya da “arz” biçiminin önem kazanması,
Gramajda çeşitlenme ihtiyacının doğması gibi faktörlerdir.
Gıda sektöründe üretim kalitesinin artırılması iyi bir teknolojiye, ambalajlama, uygun muhafaza, dağıtım ve depolama sistemine bağlıdır.
Tarımda yaşanan gelişmeler, gıda sektörüne de yansımış, bitkisel ve hayvansal gıdaların üretimini artırmıştır. Süt, et, yumurta, hububatlar, sebze –meyveler, çay, yağlı tohumlar, deniz ürünleri ve işleme tesisleri yurt geneline yaygınlaşmıştır. Buna bağlı olarak da işlenmiş gıda ürünlerinin ihracatının gıda sektörünün gelişmesine büyük katkıları olmuş, gıda ürünlerimizin dış satımından sağlanan döviz girdileri bugün hiç küçümsenmeyecek boyutlara ulaşmıştır.
Türkiye’de gıda sanayinin dış gelişmelere paralel olarak gelişmesi, kaliteli üretimin artması ve dış pazarda rekabet etmesi çok hızlı olan bilimsel ve teknik gelişmelerin yakından izlenmesine, uygun teknoloji transferine, çeşitli ve kaliteli ürünlerin üretimine bağlıdır.
Ayrıca ülkemizdeki gıda sektörlerinin problemlerini çözmek ve dünya ölçeğinde hak edilen yere gelmek için gıda sektöründe yeni düzenlemelere ihtiyaç duyulmuştur. Bu amaçla 27.05.2004 yılında 5179 sayılı “Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararname” yürürlüğe girmiştir. Gıda sektöründe ISO (Uluslararası Standart Organizasyon) ve HACCP (Tehlike Analizi ve Kritik Kontrol Noktaları Standardı) gibi kalite sistemleri uygulanmaktadır. Sektörle ilgili “Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği”, “Gıda Üretim ve Satış Yerleri Hakkındaki Yönetmelik”, AB Gıda Mevzuatı gibi ulusal ve uluslararası yasalar, tebliğler ve yönetmelikler vardır. EOQ (Avrupa Kalite Kontrol Örgütü) vb. kuruluşlar da gıda sektörünün gelişmesine olumlu yönde etkilemiştir.
Gıda sektörünün uluslararası standartlarda kaliteli ürün üretme ve pazarlama çabaları işletmelerde oto kontrol laboratuarlarının artışı dolayısıyla eğitimli, nitelikli ve yetişmiş eleman ihtiyacını artırmaktadır
GIDA TEKNOLOJİSİ ALANIN ALTINDA YER ALAN MESLEKLER
-
Gıda Laboratuar Teknisyenliği,
-
Süt ve Süt Ürünleri Operatörlüğü,
-
Hububat ve Hububat Ürünleri Operatörlüğü,
-
Çay Üreticiliği ve Operatörlüğü,
-
Sebze-Meyve ve Ürünleri Operatörlüğü,
-
Sofralık Zeytin ve Zeytinyağı Operatörlüğü
GIDA LABORATUAR TEKNİSYENLİĞİ
Tanımı: Gıda laboratuar teknisyeni, her türlü gıdanın üretiminden tüketimine kadar geçen süreç içerisinde alınan numunelerinin duyusal, fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik analizlerini laboratuarda, kendi başına ve belirli bir süre içerisinde yapma bilgi ve becerisine sahip nitelikli kişidir.
Gıda Laboratuar Teknisyeninin Görevleri
-
İş organizasyonu yapmak
-
Hijyen ve sanitasyon kurallarını uygulamak
-
Analiz öncesi hazırlık yapmak
-
Numuneyi analize hazırlamak
-
Numunenin duyusal, fiziksel, kimyasal, mikrobiyolojik analizlerini yapmak
-
Analiz sonrası işlemleri yapmak
-
Analiz formlarını doldurmak
-
Analiz sonuçlarını mevzuatlara göre değerlendirmek
-
Meslekî gelişime ilişkin faaliyetleri yürütmek
Gıda laboratuar teknisyeni olmak isteyenlerin;
-
İş disiplinine sahip,
-
Laboratuara ait araç ve ekipmanların kullanımına özen gösteren,
-
Gıda sektöründe çalışmasına engel herhangi bir bulaşıcı hastalığı ve/veya hastalığın taşıyıcısı olmayan,
-
El ve parmaklarını ustalıkla kullanan,
-
Göz ve el koordinasyonunu sağlayan,
-
Dikkatli ve sorumluluk sahibi,
-
İş güvenliğine dikkat eden,
-
Yaşam boyu öğrenme isteği olan,
-
Meslekî eğitim almış kimseler olmaları gerekir.
D. ÇALIŞMA ORTAMI VE KOŞULLARI
İş, genel olarak ayakta yapılır. Meslek elemanları gıda, kimya, ziraat mühendisleri, biyologlar, veterinerler ve gıda teknikerleriyle iletişimde bulunurlar. İş başında mesleklerinin gerektirdiği özel kıyafetler giyerler.
Çalışma esnasında dikkatli olmadıkları takdirde yanma, kayma, düşme, kesilme, elektrik çarpma ve havagazı-doğal gaz zehirlenmeleri gibi kazalarla karşılaşabilirler.
Çalışma saatleri gündüz veya gece-gündüz vardiyalı olabilir.
Gıda laboratuar teknisyenleri, kamu ve özel gıda kontrol laboratuarlarında görev yaparlar. Laboratuar ortamı kapalı ve temizdir.
Süt ve Süt Ürünleri Operatörü, Hububat ve Hububat Ürünleri Operatörü, Çay Üreticisi ve Operatörü, Sebze-Meyve ve Ürünleri Operatörü, Sofralık Zeytin ve Zeytinyağı Operatörü; gıda üreten fabrikalar ve imalâthanelerde görev yaparlar. Gıda üretim ortamı temiz, sıcak/serin, ıslak, rutubetli, kokulu tozlu ve gürültülü olabilir.
Çalıştığı gıda üretim alanlarına göre çeşitli, alet-ekipmanlar, hammadde ve yardımcı maddeler kullanırlar.
E. İŞ BULMA İMKÂNLARI
Gıda laboratuar teknisyenleri, gıda üretimi yapan fabrikalarının laboratuarlarında, özel gıda kontrol laboratuarları vb. yerlerde iş imkânı bulabilmektedirler.
Hizmet sektöründe marketler, yemek fabrikaları, pastaneler vb. yerlerde de kalite kontrol elemanı olarak çalışabilirler. İş yerlerinde belli bir süre çalışanlar, laboratuar sorumlusu olabilmektedirler.
Süt ve Süt Ürünleri Operatörü, Hububat ve Hububat Ürünleri Operatörü, Çay Üreticisi ve Operatörü, Sebze-Meyve ve Ürünleri Operatörü, Sofralık Zeytin ve Zeytinyağı Operatörü, gıda üretimi yapan fabrikalar ve imalâthanelerde, ayrıca gelecekte imal edilecek her türlü gıdaların üretiminde de çalışabilirler. Gıda sektöründe gelişmiş teknolojilerden yararlanarak üretim yapan işletmelerin çoğalması bu alanda nitelikli eleman ihtiyacını sürekli kılacaktır.
İş yerlerinde belli bir süre çalışanlar, çeşitli bölümlerde üretim sorumlusu olarak çalışabilmektedirler.
F. EĞİTİM VE KARİYER İMKÂNLARI
Süt ve Süt Ürünleri Operatörü, Hububat ve Hububat Ürünleri Operatörü, Çay Üreticisi ve Operatörü, Sebze-Meyve ve Ürünleri Operatörü, Sofralık Zeytin ve Zeytinyağı Operatörü Ve Gıda Laboratuvar Teknisyenleri eğitim ve kariyer imkânlarının aynısına sahiptirler.
Meslek eğitimi, 2005–2006 eğitim öğretim yılından itibaren meslek liselerinin gıda teknolojisi alanında diploma programında verilecektir.
Lise öğrenimlerini bu alanda tamamlayan öğrenciler, ÖSS’de başarılı oldukları takdirde dört yıllık fakültelerin (lisans) ilgili bölümlerine girebilecekleri gibi, sınavsız geçiş hakkından yararlanarak iki yıllık meslek yüksekokullarına (ön lisans) da devam edebilirler. Meslek yüksekokullarını başarıyla bitirenler, ÖSYM tarafından yapılan dikey geçiş sınavında başarılı oldukları takdirde, alanları ile ilgili dört yıllık fakültelerde de öğrenim görebilirler.
ALINAN KAYNAK.www.necatibey.k12.tr/gida_tekn/gtt-3.jpg